рдЧुрд░ुрд╡ाрд░, 3 рдордИ 2018

рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ

рд╡िрд╖рдп-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рд╕рдоाрдЬ рддрди рд╣ै рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдорди । рд╕рдоाрдЬ рд╕ेрд╡्рдп рд╣ै рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ेрд╡рдХ । рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣рдоेрд╕ा рд╣ी рд╕рдоाрдЬ рдХी рджिрд╢ा рдФрд░ рджрд╢ा рдоे рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै । рдЬैрд╕े рдЫोрдЯे рд╕े рдкौрдзे рдХो рдЦाрдж, рдкाрдиी, рд╡ाрдпु,рдЖрджि рдоिрд▓рдиे рд╕े рдХाрд▓ांрддрд░ рдоे рд╡рд╣ рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓рддрдо рд╡ृрдХ्рд╖ рдоे рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╕ाрд╣िрдд्рдп рднी рд╕рдоाрдЬ рдХो рдк्рд░рдЪुрд░ рдоाрдд्рд░ा рдоे рджुрд░्рдЧрдгों рдХा рдмोрдз рдХрд░ाрддे рд╣ुрдП ,рд╕рдж्рдЧुрдгों рдХे рдмीрдЬ рдмोрддा рд╣ै । рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрде рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХुрд░ीрддिрдпों, рд╡िрдШрдЯрдирдХाрд░ी рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУं ,рдЬाрддीрдп рдмिрд╕рдЩ्рдЧрддिрдпों рдкрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рд╡ाрдгों рд╕े рдк्рд░рд╣ाрд░ рдХрд░рдХे рдмреЬी рд╢ाрд▓ीрдирддा рд╕े рдЬрдирдоाрдирд╕ рдоे рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрджी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЙрдкрдЬाрддा рд╣ै । рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╣рдоेрд╢ा рд╕рдн्рдп рд╕рдоाрдЬ рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХрд░рддा рд╣ै । рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддा рд╣ै । рдмुрд░ाрдЗрдпों рдХो рдЦрдг्рдбрди рдХрд░рдХे рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ुрдзाрд░ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै । рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рд╣рдоेрд╢ा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рджाрдпрд░े рд╕े рдЖрдЧे рдмреЭрддा рдЪрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै । рдпुрдЧ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рд╕ाрде рд╕рдоाрдЬ рдоे рднी рд╕рдоाрдиांрддрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддा рд░рд╣рддा рд╣ै,, рдФрд░ рдЙрд╕ी рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╕ृрдЬрди рд╣ोрддा рд░рд╣ा рд╣ै ,,рдХрднी рджेрд╢рдк्рд░ेрдо рддो рдХрднी рдиाрд░ी рджुрд░्рджрд╢ा ,рдХрднी рджрд╣ेреЫ рдЕрднिрд╢ाрдк рддो рдХрднी рдмेрдЯी рдмрдЪाрдУ рдЖрджि ,,рдЬрдм рдЬрдм рднी рд╕рдоाрдЬ рдоे рдХुрд░ीрддिрдпां рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ुрдИ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдиे рдЙрд╕े рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा,, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХेрд╡рд▓ рдордиोрд░ंрдЬрди рдХा рд╕ाрдзрди рдирд╣ी рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдПрдХ рджрд░्рдкрдг рд╣ै рдЬो рд╕рдоाрдЬ рдХो рд╕рдЪ рдХा рдмोрдз рдХрд░ाрддा рд░рд╣ा рд╣ै । рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоे рдлूрд╣реЬрддा рди рд╣ो , рдмिрдХाрдК рди рд╣ो , рд╣рдо рд╕рдм рдРрд╕े рд╣ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░ें рдпрд╣ी рдоेрд░ी рдХाрдордиा рд╣ै । ✍рд░рдХрдоिрд╢ рд╕ुрд▓्рддाрдирдкुрд░ी

рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рддाрдкрди

рд╡िрд╖рдп-рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рддाрдкрди рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рддाрдкрди рдЕрд░्рдеाрдд 'рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рд╡ाрд░्рдоिंрдЧ 'рдкृрде्рд╡ी рдХे рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдоे рд╕ाрдоाрди्рдп рддाрдкрдоाрди рдХी рдмреЭрддी рд╣ुрдИ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╣ी рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгрд╡िрдж 'рд╡ाрд▓िрд╕ рдмोрдпрдХрд░' рдиे 1970 рдоे рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рд╡ाрд░्рдоिंрдЧ рдХी рд╕ंрдЬ्рдЮा рдк्рд░рджाрди рдХी । рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рдпрд╣ рдмреЭрддा рд╣ुрдЖ рддाрдкрдоाрди рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдХे рд╕ाрде рд╕ाрде рд╕рдорд╕्рдд рдЬीрд╡рдзाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рднी рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рд╣ै । рдХाреЮी рд╣рдж рддрдХ рдмрджрд▓рддा рд╣ुрдЖ рдоाрдирд╕ूрди, рдЬрд▓рд╡ाрдпु рджрд╢ाрдПं, рд╡рд░्рд╖ा ,рдкृрде्рд╡ी рдХी рдЖंрддрд░िрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди, рдЖрджि рдЗрд╕рдХे рдХाрд░рдг рд╣ै , рдкрд░рди्рддु рдоाрдирд╡ рднी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рддाрдкрди рдХे рдк्рд░рддि рдХрдо рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдирд╣ी рд╣ै । рдпुрдЧ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рд╕ाрде рд╕ाрде рдоाрдирд╡ рдХे рд░рд╣рди -рд╕рд╣рди рдФрд░ рдзрд░ाрддрд▓ рдПрд╡ं рдк्рд░рдХृрддि рдХे рд╕ाрде рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоे рдХाреЮी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ुрдЖ рд╣ै । рдордиुрд╖्рдп рдХी рдЦोрдЬ рдПрд╡ं рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓рддा рдХी рдЕрддृрдк्рдд рдЗрдЪ्рдЫा рдирдпे -рдирдпे рдЕрдиुрд╕рди्рдзाрди рдПрд╡ं рдк्рд░рдпोрдЧों , рдХी рддрд░рдл рдмреЭрддी рд░рд╣ी рд╣ै , рдЬिрд╕рдХे рдкрд░िрдгाрдо рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоाрдирд╡ рдиे рдк्рд░рдХृрддि рд╕े рдЫेреЬрдЫाреЬ, рддाрд▓ाрдмों рдХा рдХृрд╖िрдХрд░рдг, рд╡ृрдХ्рд╖ों рдХो рдХाрдЯрдХрд░ рд╡рди рдк्рд░рджेрд╢ों рдХा рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг, рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХो рдмреЭाрдиे рд╡ाрд▓े рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХा рд╡िрдХाрд╕ , рдкрд░рдоाрдгु рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдиाрднिрдХीрдп рд░िрдпрдХ्рдЯрд░ों рдХी рдЕрд╕्рдеाрдкрдиा рдЖрджि рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓िрдпा । рдЬिрд╕рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдпрд╣ рд╣ुрдЖ рдХि рд╡ृрдХ्рд╖ों рдХे рдХाрдЯрдиे рд╕े рд╡рд░्рд╖ा рдоे рдХрдоी рдФрд░ рдЕрдиिрдпрдоिрддрддा , рдЙрдж्рдпोрдЧों рдФрд░ рдХрд▓ рдХाрд░рдЦाрдиों рд╕े рдк्рд░рджूрд╖рдг рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдиिрдпрдоों рдоे рдЕंрдзाрдзुंрдз рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХрд░рдиे рд╕े ,рднूрдХंрдк, рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी ,рд╕ुрдиाрдоी , рдкрд░рдоाрдгु рдкрд░ीрдХ्рд╖рдгों рд╕े рд╡ाрдпुрдордг्рдбрд▓ीрдп рдЧैрд╕ों рдХे рд╕ंрдЧрдарди рдоे рдЕрд╕рдоाрдирддा рдЖрджि рдХे рд╕рддрдд рдк्рд░рднाрд╡ рдиे рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рд╡ाрд░्рдоिंрдЧ рдХो рдЬрди्рдо рджिрдпा । рдЬो рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рднрдпाрд╡рд╣ рд╕ंрдХрдЯ рд╣ै । рдпрджि рд╣рдоें реЩुрдж рдХो рдФрд░ рдЗрд╕ рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рдоाрдирд╡ рдиिрд╡ाрд╕ рдХा рдЧ्рд░рд╣ рдкृрде्рд╡ी рдХो рдмрдЪाрдиा рд╣ै рддो рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рдк्рд░рдХृрддि рд╕े рддाрд▓рдоेрд▓ рд░рдЦрдХрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा, рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡ृрдХ्рд╖ाрд░ोрдкрдг рдХрд░ , рдк्рд░рджूрд╖рдг рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг, рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдиिрдпंрдд्рд░рдг, рдЙрдж्рдпोрдЧों рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХрд░рдиे рдХे рд╕ाрде рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдЕрдиुрдХूрд▓ рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓рддा рдХो рдЕрдкрдиाрдиा рд╣ोрдЧा । ✍рд░рдХрдоिрд╢ рд╕ुрд▓्рддाрдирдкुрд░ी

рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░, 17 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2018

рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ

विषय-साहित्य और समाज

      समाज तन है और साहित्य मन । समाज सेव्य है साहित्य सेवक । साहित्य हमेसा ही समाज की दिशा और दशा मे सुधार करता है । जैसे छोटे से पौधे को खाद, पानी, वायु,आदि मिलने से कालांतर मे वह एक विशालतम वृक्ष मे परिवर्तित हो जाता है उसी प्रकार से साहित्य भी समाज को प्रचुर मात्रा मे दुर्गणों का बोध कराते हुए ,सद्गुणों के बीज बोता है । साथ ही साथ सामाजिक कुरीतियों, विघटनकारी परम्पराओं ,जातीय बिसङ्गतियों पर व्यंग्य वाणों से प्रहार करके बड़ी शालीनता से जनमानस मे  मानवतावादी दृष्टिकोण उपजाता है ।

         साहित्य हमेशा सभ्य समाज की कल्पना करता है । निर्माण करता है । बुराइयों को खण्डन करके सकारात्मक सुधार के लिए प्रेरित करता है । और समाज हमेशा सामाजिक दायरे से आगे बढ़ता चला जाता है । युग परिवर्तन के साथ समाज मे भी समानांतर परिवर्तन होता रहता है,, और उसी के अनुकूल साहित्य का सृजन होता रहा है ,,कभी देशप्रेम तो कभी नारी दुर्दशा ,कभी दहेज़ अभिशाप तो कभी बेटी बचाओ आदि ,,जब जब भी समाज मे कुरीतियां व्याप्त हुई साहित्य ने उसे नियंत्रित किया,, 

        साहित्य केवल मनोरंजन का साधन नही बल्कि यह एक दर्पण है जो समाज को सच का बोध कराता रहा है ।  साहित्य मे फूहड़ता न हो , बिकाऊ न हो , हम सब ऐसे ही साहित्य का निर्माण करें यही मेरी कामना है ।
                                   ✍रकमिश सुल्तानपुरी

рд╢рдиिрд╡ाрд░, 26 рдЕрдЧрд╕्рдд 2017

рдзाрд░्рдоिрдХ рдЙрди्рдоाрдж рдПрдХ рд░ोрдЧ ।


                धार्मिक उन्माद- एक रोग

       धर्म एक भावना है । धर्म मानवता के लिए बनाई गई सीढ़ी है । 'धार्यते धर्म:' अर्थात जीवन निर्वाह को धारण करने की विधि ही धर्म है । इस धर्म के (स्तम्भ) प्रवर्तक प्रायः ऋषि ,मुनि, महात्मा, पैगम्बर आदि रहे है ।

           आज समाज की दिशा और दशा दोनों मे काफी परिवर्तन हुआ है । लोग धर्मान्धता और धार्मिक उन्माद की भावना से प्रेरित होकर मानवता पर प्रहार करने लगे है । और यह प्रहार निरंन्तर ज्वलंत होता जा रहा है ।

           यदि हम मानव कन्यांण चाहते है तो मानवता की भावना से परे धार्मिक भावना का त्याग करना ही होगा ।
जो उचित है,सार्थक है, समयानुकूल है । धार्मिकता में कट्टरता और उन्माद रूपी खतरनाक रोगों का तो इलाज खोजना ही पड़ेगा । साहित्य ने हमेशा देश, काल, परिस्थिति की सेवा की है । साथ ही साथ जाति धर्म की भावना को परिमार्जित किया है । परन्तु आज एक ऐसी साहित्यिक जागरूकता की आवश्यकता महसूस हो रही है ,जो न राम रहीम या किसी अन्य धर्म प्रचारक के प्रति धार्मिक उन्माद को सच्चाई के दर्पण से देख सके, बल्कि समस्त धर्मो मे व्याप्त बुराइयों, रोगों, और व्यभिचारों को नेस्तोनाबूद कर सके । साहित्य आनंद के लिए कम जबकि धार्मिक ,राजनैतिक एवं सामाजिक सुधारवादी भावना को उत्प्रेरित करने के लिये अधिक लिखा जाय ।

      भ्रस्ट हो रहे आज  जो , ज्ञानी, नेक, प्रबुद्ध ।
      साहित्यिक आह्वान से, करें ज्ञान  को  सुद्ध ।

                                राम केश मिश्र

рд╢рдиिрд╡ाрд░, 6 рдордИ 2017

рдЕрдХрд╡िрддा ।

                      *рдЕрдХрд╡िрддा*

       рдПрдХ рд╕рди्рддुрд╖्рдЯ рдХрд╡ि рдмैрд╕ाрдЦ рдХी рдмрджрд▓ी рдХी рддрд░рд╣ рд╣ोрддा рд╣ै । рд╡рд╣ рдХेрд╡рд▓ рдзूрдк -рдЫाँрд╡ рдХрд░рддा рд╣ै । рдЙрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡рд╣ рдмौрдЫाрд░ рддрдХ рд╣ी рд╕ीрдоिрдд рд╣ोрддा рд╣ै । рдХрд╡ि рд╡рд╣ рдЬो рд╕рди्рддुрд╖्рдЯ рди рд╣ो । рдХрд╡ि рдЬрд▓рдзрд░ рдХी рддрд░рд╣ рд╣ोрддा рд╣ै । рдЬрд▓ рдХрд╡ि рдХे рднाрд╡ рд╣ै , рдФрд░ рдПрдХ рд╕рдЪ्рдЪा рдХрд╡ि рдХрд╡िрддा рднाрд╡ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдирд╣ी рд╣ो рд╕рдХрддा । рд╡рд╣ рдХрд╡िрддा рд░ूрдкी рдмूंрджों рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдЕрдЬ्рдЮाрдирддा рд░ूрдкी рдзूрд▓ рдХा рд╕рдоाрди рдХрд░рддा рд╣ै । 

         рдХрд╡ि рдЖрд▓ोрдЪрдХ рд╣ो рдкрд░ рд╕ुрдзाрд░рдХ рднी । рдХрд╡ि рд╡्рдпंрдЧ्рдпрдХाрд░ рд╣ो рдкрд░ рдкрде рдк्рд░рджрд░्рд╢рдХ рднी । рд╡рд╣ рдоिрде्рдпा рдк्рд░рдХाрд╢рдХ рд╣ो рддो рд╕рдЪ рдиिрд░्рдоाрдгрдХ рднी । рдХрд╡ि рдХिрд╕ी рднी рд░ूрдк рдоे рд╣ो рдЕрдирди्рддः рдХрд╡ि рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрджी рд╣ो । рдЦुрдж рдХे рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рд╕े рднाрд╡ो рдХो рддрдкाрдХрд░ рддैрдпाрд░ рдХрд╡िрддा рдХिрд╕ рдорди рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░ рд╣ृрджрдп рдХो рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдирд╣ी рдХрд░ рджेрдЧी ?? 

      рддुрд▓рдиाрдд्рдордХрддा рддो рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рд░рд╣ी рд╣ै । рдкрд░рди्рддु рдПрдХ рдХрд╡ि рдХो рдЕрди्рдп рдХрд╡ि рд╕े рддुрд▓рдиा рд╣ी рдЕрдХрд╡ि рдмрдиा рджेрддी рд╣ै । рдлिрд░ рдиिрдЪोреЬे рдЧрдпे рдиींрдмू рдХी рддрд░рд╣ рд╢рдм्рджो рдХा рдЬрдмрд░рди рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд╡िрддा рдХो рдЕрдХрд╡िрддा рдмрдиा рджेрддा рд╣ै । 

                             *****
                               рд░ाрдо рдХेрд╢ рдоिрд╢्рд░

     

рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд░, 14 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2017

рдЖрдирди्рдж рдХे рдмाрд╣рд░ ।

                    आनन्द के बाहर 
                       23/10/14

आनन्द कहाँ है ? , "आनन्द के बाहर, भीतर तो अंधकार है । न दिखाई देता है । न सुनाई पड़ता है । अनुभव से परे ! " फिर कैसा आनन्द ? नही , आनन्द तो दिखाई देता है, सुनाई पड़ता है । आनन्द के बाहर आनन्द की प्राप्ति में सफलता कहाँ है ?" सफलता के बाहर सफलता के प्रयास मे ,संघर्ष मे , संघर्ष के समय । दुःख की आशंका होती है दुख नही । "

दुःखो को नष्ट करने की प्रक्रिया ही आनन्द है । सुख के आने तक की प्रक्रिया आनन्द है , समाप्ति के उपरांत नही । प्रक्रिया और प्रयास की समाप्ति सम्भव नही । आनन्द सम्भव नही । प्रयास की निरंतरता आनन्द की निरंतरता है । जीवन की निरंतरता है । प्रकृति की निरंतरता है । अंग्रेजी कवि  वर्ड्सवर्थ को प्रकृति का आनन्द प्राप्त था । वह आनन्द प्रकृति को निहारने से उतपन्न था । उन्होंने प्रकृति को आत्मसात नही किया । वह चिंतन था, आत्मसात करने का प्रयास था और उसी मे आनन्द निहित था । जो कभी समाप्त नही हुआ ,प्राप्त नही हुआ क्योकि प्रयास समाप्त नही हुआ । प्राप्ति का आनन्द तो समाप्ति के दुःख है । अप्राप्ति का आनन्द तो अनवरत रहता है । निरन्तरता निहित होती है । जीवंत रहता है । पर कोई एक बिंदु नही , कोई एक चरण नही । कोई सुरुआत नही ।
        सुकरात महान दार्शनिक था । जो दिन रात दर्शन मे लिप्त होने की कोशिश करता था । लिप्त न था ,प्रयास मे था । और जब एक दिन उसे विष भरे प्याले का आनन्द प्राप्त हुआ ,व्याप्त हुआ तो अंधकार था , शून्यता थी , अचेतनता थी । संज्ञान न था । उस आनन्द का , उस अंत का जिसकी खोज जारी थी । वह जानता था आनन्द तो मृत्यु के चरणों मे है , मृत्यु} मे नही ।
       आनन्द की खोज , आनन्द का भाव , आनन्द की खोज मे मै भी निकला । उत्सुक था , खोज मे , प्रकृति मे भटका, झीलों मे झाँका, फूलों को निहारा । सन्ध्या मे नदियों के किनारों पर ढलते सूरज से पूछा । एकांत मे गया । बंजरों मे ठहरा । वर्षा मे लोटा । कुछ न मिला । भौतिकता मे भागा , शहरों तक पहुँचा । कीमती वाहनों मे बैठा , अध्ययन मे लगा । फिर भागा । डर गया , घर आया , बैठ गया वह भी चुपचाप । पुस्तको को खोला आनन्द के लिये । समय व्यर्थ हुआ । फ़ेसबुक पर पोस्ट किया,  ट्वीटर पर ट्वीट किया । व्हाट्सएप पर स्टेटस चेंज किया ।हार कर गिर पड़ा ,  बिस्तर पर , कुछ न मिला । क्योंकि आनन्द तो हर जगह था , हर तरफ था , कण कण मे था । आनन्द तो मूलरूप मे शरीर मे निहित है । जिसे आत्मा कहते है । आत्मा मे आनन्द है । जिसे हम शरीर के बाहर ढूढ़ते है । आत्मा से प्रज्ज्वलित ज्योति रूपी आनन्द की अनुभूति  आत्मा द्वारा फैलाये गये आवरण के आभास से होती है । चन्द्रमा की चाँदनी की अनुभूति वातावरण को निहारने से होती है चन्द्रमा से नही । उसकी समीपता से नही । चन्द्रमा भी सूर्य से आनन्द प्राप्त करता है । और उसी तरह से आत्मा परमात्मा से । चाँदनी को देखने से हम चाँदनी तो प्राप्त नही करते । बल्कि जितना गहन प्रयास करते है आनन्द का अनुभव उतना ही सुखद होता है । ठीक उसी तरह से हम आनन्द मे नही जा सकते । अनुभूति कर सकते है । क्योंकि आनन्द मे तो शांति है , अंधकार है, शून्यता है ,  निर्जीवता है, क्योकि आनन्द एक कल्पना है ।।
    भाव हमारी मानसिकता के संदर्भ मे वातावरण का प्रभाव है । वास्तव मे इसके अंकुरण विद्यमान रहते है और यथासम्भव प्रभावी होते रहते है । ठीक उसी तरह आनन्द भी । जो स्वयं उत्तपन्न होता है और इसी विद्यमान आनन्द मे झाँकने की तारतम्यता बनाये रखना ही आनन्द की सुरुआत है । आनन्द है । 

                               ©© राम केश मिश्र

рдмुрдзрд╡ाрд░, 22 рдоाрд░्рдЪ 2017

рдЬीрд╡рди рдПрдХ рд░ाрд╕्рддा ।

        !****उम्र एक रास्ता ****!

      उम्र एक ठहराव हैं और जीवन एक  रास्ता हैं ,एक पगडण्डी हैं,  हमें तय करना हैं मंजिल को  मॄत्यु को । चलना तो पडेगा । चाहे स्लो चाहे फास्ट ।

       टाइम हैं पथ प्रदर्शक । उसी के साथ चलना  हैं ,हमको और तुमको भी ।
और प्रकृति की चुनौतियों को भी करना हैं स्वीकार जो हम सबका हैं अधिकार ।

         शरीर तय करता हैं दूरी ,चाहे चाहत रहे अधूरी ,या हो कोई मजबूरी
तन की ,मन की ।।

      और एक दिन मिट जायेगा फासला
रखना हैं सबको हौसला । चाहे हो बुरा चाहे हो भला  ।क्योंकि उम्र तो हैं एक पडाव जबकि मॄत्यु हैं अन्तिम ठहराव ।।
                                 धन्यवाद